Οδηγός για Σύνταξη ανικανότητας  

Ο Οδηγός αυτός εκδίδεται από το Τμήμα Κοινωνικών Ασφαλίσεων σε συνεργασία με το Συμβούλιο Κοινωνικών Ασφαλίσεων.

Ο Οδηγός δίνει μόνο γενικές πληροφορίες και δεν πρέπει να θεωρηθεί ως ολοκληρωμένη και αυθεντική ερμηνεία της νομοθεσίας για οποιαδήποτε συγκεκριμένη περίπτωση.

Περισσότερες πληροφορίες παρέχονται στα Γραφεία Κοινωνικών Ασφαλίσεων.

Ποίοι Δικαιούνται

Σύνταξη ανικανότητας δικαιούνται ασφαλισμένοι μισθωτοί και αυτοτελώς εργαζόμενοι καθώς και προαιρετικά ασφαλισμένοι στην υπηρεσία Κύπριου εργοδότη στο εξωτερικό, που δεν έχουν συμπληρώσει την ηλικία των 63 χρόνων.

Προϋποθέσεις

Οι προϋποθέσεις για την πληρωμή  της σύνταξης ανικανότητας είναι:

• ο ασφαλισμένος να ήταν ανίκανος για εργασία για 156 τουλάζιστον ημέρες και να προβλέπεται ότι θα παραμείνει μόνιμα ανίκανος  για εργασία, δηλαδή να μην μπορεί να κερδίζει από εργασία που εύλογα αναμένεται να εκτελεί, πάνω από το 1/3 του ποσού που συνήθως κερδίζει υγιής εργαζόμενος της ίδιας επαγγελματικής κατηγορίας και μόρφωσης στην ίδια περιφέρεια, ή πάνω από το 1/2 του ποσού που συνήθως κερδίζει αν είναι ηλικίας μεταξύ 60-63 χρόνων,
• να έχουν περάσει τρία χρόνοια από την ημέρα της ασφάλισης του μέχρι την ημέρα που κρίνεται μόνιμα ανίκανος για εργασία και στην περίοδοδ αυτή να έχει πληρωμένες εισφορές στο κατώτερο τμήμα ασφαλιστέων αποδοχών⁽¹⁾ που να μην είνια λιγότερες από 156 φορές το εβδομαδιαίο ποσό των βασικών ασφαλιστέων αποδοχών⁽²⁾,
• να έχει εβδομαδιαίο μέσο όρο πληρωμένων⁽³⁾ και πιστωμένων ασφαλιστέων αποδοχών⁽⁴⁾ στο κατώτερο τμήμα ασφαλιστέων αποδοχών ίσο τουλάχιστον με το 1/4 του εδομαδιαίου ποσού των βασικών ασφαλιστέων αποδοχών από 5/10/64 ή από τις 7/1/57 αν τούτο είνια ευεργετικότερο για τον ασφαλισμένο, ή από το χρόνο που συμπλήρωσε την ηλικία των 16 χρόνων, μέχρι την τελευταία εβδομάδα πριν από την ανικανότητα του, και
• να έχει πληρωμένες ή πιστωμένες ασφαλιστέες αποδοχές στον προηγούμενο χρόνο ή μέσο όρου τέτοιων αποδοχών στα προηγούμενα δύο χρόνια, ίσο τουλάχιστον με 20 φορές του εδρομαδιαίο ποσό των βασικών ασφαλιστέων αποδοχών.

Σε περίπτωση που η ανικανότητα προκλήθηκε από οποιοδήποτε ατύχημα (εργατικό ή όχι) οι προϋποθέσεις εισφοράς είναι:

• να έχουν περάσει 26 τουλάχιστον εδομάδες από την ημέρα ασφάλισης του μέχρι την ημέρα που αρχίζει η ανικανότητα του και στην περίοδο αυτή να έχει πληρώσει εισφορές πάνω σε αποδοχές που να μην είνια στο σύνολο τους λιγότερες από 26 φορές το εβδομαδιαίο ποσό των βασικών ασφαλιστέων αποδοχών, και
• να έχει πληρωμένες ή πιστωμένες ασφαλιστέες αποδοχές μέσα στο προηγούμενο έτος είσφορών(5) που στο σύνολο τους να μην είναι λιγότερες από 20 φορές το εβδομαδιαίο ποσό των βασικών ασφαλιστέων αποδοχών.

Το ύψος της σύνταξης

Η σύνταξη ανικανότητας περιλαμβάνει βασική σύνταξη και συμπληρωματική σύνταξη.  Το εβδομαδιαίο ποσό της βασικής σύνταξης υπολογίζεται με βάση τον εβδομαδιαίο μέσο όρο πληρωμένων και πιστωμένων αποδοχών στο κατώτερο τμήμα ασφαλιστέων αποδοχών.  Το ποσό της βασικής σύνταξης για ποσοστό ανικανότητας 100% είνια 60% των πιο πάνω εβδομαδιαίων αποδοχών για δικαιούχο χωρίς εξαρτωμένους⁽⁶⁾, 80% για δικαιούχο με έναν εξαρτώμενο, 90% για δικαιούχο με δύο εξαρτωμένους και 100% για  δικαιούχο με τρεις ή περισσότερους εξαρτωμένους.  Το εβδομαδιαίο ποσό της συμπληρωματικής σύνταξης για ποσοστό ανικανότητας 100% είνια ίσο με το 1/52 του 1,5% του συνόλου των πληρωμένων και πιστωμένων ασφαλιστέων αποδοχών του δικαιούχου στο ανώτερο τμήμα ασφαλιστέων αποσοχών⁽⁷⁾.  Το σύνολο της σύνταξης (βασικής και συμπληρωματικής) δεν μπορεί να είνια λιγότερο από το 70% της βασικής σύνταξης που θα πληρωνόταν στο δικαιούχο αν είχε πλήρη ασφάλιση στο βασικό μέρος του Σχεδίου.

΄Οταν το ποσοστό ανικανότητας είνια κάτω του 100%, η σύνταξη ανικανότητας καθορίζεται ως ακολούθως:

• αν το ποσοστό ανικανότητας είναι 50% - 66 2/3% και ο ασφαλισμένος είναι ηλικίας 60-63 χρόνων πληρώνεται σύναξη ίση με 60% της σύνταξης που θα πληρωνόταν αν ήταν 100% ανίκανος για εργασία,
• αν το ποσοστό ανικανότητας είναι μεταξύ 66 2/3% και 75%, πληρώνεται σύνταξη ίση με 75% της σύνταξης που θα πληρωνόταν στον ασσφαλισμένο αν ήταν 100% ανίκανος για εργασία, και
• αν το ποσοστό ανικανότητας είνια μεγαλύτερο από 75% αλλά μικρότερο από 100% πληρώνεται σύνταξη ίση με 85% της σύνταξης που θα πληρωνόταν στον ασφαλισμένο αν ήταν 100% ανίκανος για εργασία.

Για σκοπούς υπολογισμού του ύψους της σύνταξης οι ασφαλιστέες αποδοχές του ασφαλισμένου ανατιμούντια με βάση το ποσό των βασικών ασφαλιστέων αποδοχών που ισχεύει την ημέρα που αποκτά δικαίωμα σε σύνταξη ανικανότητας.

Το μηνιαίο ύψος της σύνταξης βρίσκεται αφού πολλαπλασιαστεί το εβδομαδιαίο ύψος επί τέσσερα.

Το Δεκέμβριο κάθε χρόνου πληρώνεται και 13η σύνταξη, ίση με το 1/12 της σύνταξης που πληρώθηκε για ολόκληρο το χρόνο.

Οι συντάξεις αναπροσαρμόζονται κάθε χρόνο με βάση της αύξηση στο γενικό επίπεδο των μισθών/ημερομισθίων και τον τιμάριθμό.

Περίοδος Πληρωμής

Η σύνταξη ανικανότητας αρχίζει όταν περάσουν 156 ημέρες ανικανότητας για εργασία και ο ασφαλισμένος κρίνεται μόνιμα ανίκανος για εργασία και σταματά όταν συμπληρώσει την ηλικία των 63 χρόνων εκτ΄ςο αν πριν τη συμπλήρωση της ηλικίας αυτής αποθεραπευτεί οπότε η σύνταξη ανικανότητας διακόπτεται.  ΄Οταν ασφαλισμένος που παίρνει σύνταξη ανικανότητας συμπληρώσει την ηλικία των 63 χρόνων η σύνταξη ανικανότητας μετατρέπεται σε σύνταξη γήρατος.

Τρόπος πληρωμής

Η σύνταξη ανικανότητας πληρώνεται αναδρομικά κάθε μήνα με ταχυδρομική επιταγή που στέλλεται στη διεύθυνση του δικαιούχου.  Κάθε επιταγή πρέπει να εξαργυρώνεται το αργότερο μέσα σε έξι μήνες από την ημερομηνία έκδοσης της.

Διαβήματα αιτητή

Για να πάρει σύνταξη ανικανότητας ο ασφαλισμένος πρέπει να υποβάλει αίτηση πάνω σε ειδικό έντυπο που μπορεί να εξασφαλίσει από οποιοδήποτε Γραφείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων.  Η αίτηση πρέπει να συνοδεύεται με όλα τα απαραίτητα πιστοποιητικά που αναφέρονται στο έντυπο της αίτησης και να παραδοθεί στο πλησιέστερο Γραφείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων.

Προθεσμία για υποβολή της αίτησης

Η αίτηση πρέπει να υποβληθεί μέσα σε 3 μήνες από την ημέρα που ο ασφαλισμένος έγινε μόνιμα ανίκανος για εργασία.  Αν η αίτηση υποβληθεί καθυστερημένα, η σύνταξη πληρώνεται αναδρομικά μόνο για 3 μήνες.  Σε εξαιρετικές, όμως περιπτώσεις όπου ο αιτητής θα αποδείξει ότι έχει εύλογη αιτία για την καθυστέρηση στην υποβολή της αίτησης, η σύνταξη μπορεί να πληρωθεί αναδρομικά μέχρι 12 μήνες.

Στέρηση δικαιώματος.

Ο αιτητής μπορεί να στερηθεί του δικαιώματος του για πληρωμή σύνταξης ανικανότηας μέχρι 6 εβδομάδες αν αρνηθεί:

• να παρουσιαστεί για ιατρική εξέταση ή
• να υποβληθεί σε θεραπεία ή
• να συμμετάσχει σε πρόγραμμα επαγγελματικής εκπαίδευσης.

Δωρέαν ιατρική περίθαλψη.

Οι δικαιούχοι σύνταξης ανικανότητας δικαιούνται δωρεάν ιατρική περίθαλψη στα Κυβερνητικά Νοσοκομεία ή Ιδρύματα.

Διπλά δικαιώματα

Σε περίπτωση που ασφαλισμένος δικαιούτια ταυτόχρονα σύνταξη ανικανότητας και άλλη περιοδική παροχή από το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων, παίρνει μόνο την πιο ψηλή παροχή.

Ασφαλισμένη που δικαιούται ταυτόχρονα σύνταξη ανικανότητας και σύνταξη χηρείας ή επίδομα αγνοουμένου δικαιούται να προσθέσει τη σύνταξη ανικανότηας και τη σύνταξη χηρείας ή το επιδομα αγνοουμένου με ορισμένους όμων περιορισμούς σ’ ότι αφορά το ανώτατο ποσό σύνταξης που μπορεί να πάρει.

Προσφυγές

Σε περίπτωση που ο αιτητής δε μένει ικανοποιημένος από την απόφαση του Τμήματος Κοινωνικών Ασφαλίσεων σχετικά με την αίτησή του, δικαιούται να προσβάλει την απόφαση με προσφυγή στον Υπουργό Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων μέσα σε 15 ημέρες από την ημέρα που του κοινοποιήθηκε η απόφαση.

Αν ο αιτητής δεν ικανοποιηθεί από την απόφαση του Υπουργού, μπορεί να προσφύγει στο Ανώτατο Δικαστήριο μέσα σε 75 ημέρες από την ημέρα που του κοινοποιήθηκε η απόφαση του Υπουργού.

Επεξήγηση όρων που χρησιμοποιούνται στον Οδηγό:

⁽¹⁾  Κατώτερο τμήμα ασφαλιστέων αποδοχών:

Περιλαμβάνει τις ασφαλιστέες αποδοχές κάθε χρόνου μέχρι του ποσού των βασικών ασφαλιστέων αποδοχών.

⁽²⁾  Ποσό βασικών ασφαλιστέων αποδοχών:

Το ποσό των βασικών ασφαλιστέων αποδοχών διαφέρει από χρόνο σε χρόνο.  Για του 1998 το εβδομαδιαίο ποσό των βασικών ασφαλιστέων αποδοχών είναι £57,54.

⁽³⁾  Πληρωμένες ασφαλιστέες αποδοχές:

Είναι οι αποδοχές πάνω στις οποίες πληρώθηκαν εισφορές.

⁽⁴⁾  Πιστωμένες ασφαλιστέες αποδοχές:

Κάθε ασφαλισμένος δικαιούται να πιστωθεί με ασφαλιστέες αποδοχές για οποιαδήποτε περίοδο τακτικής φοίτησης σε εκπαιδευτικό ίδρυμα μετά το 16ο έτος της ηλικίας του, για περιόδους θητείας στην Εθνική Φρουρά και για περιόδους που παίρνει επίδομα ασθενείας, ανεργίας, μητρότητας, σωματικής βλάβης, ή σύνταξη ανικανότητας από το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων.

Ασφαλισμένη γυναίκα δικαιούται για σκοπούς απόκτησης δικαιώματος σε σύνταξη ή αύξηση του ποσού της σύνταξης της, για κάθε παιδί που έχει γεννήσει ή έχει υιοθετήσει, πιστώσεις για χρονική περίοδο μέχρι και 156 εβδομάδες μέσα στο διάστημα των 12 χρόνων από τη γέννηση του παιδιού για κάλυψη τυχόν κενών στην ασφάλιση της.

⁽⁵⁾  Προηγούμενο έτος εισφορών:

Για το πρώτο εξάμηνο κάθε χρόνου είναι το προτελευταίο ημερολογιακό έτος και για το δεύτερο εξάμηνο το τελευταίο ημερολογιακό έτος, π.χ. για το πρώτο εξάμηνο του 1998 προηγούμενο έτος εισφορών είνια το 1996 ενώ για το δεύτερο εξάμηνο του 1998 είναι το 1997.

⁽⁶⁾  Εξαρτώμενος συνταξιούχου περιλαμβάνει:

• τη σύζυγο του, με την οποία συζεί ή συντηρεί,
• παιδί του ηλικίας κάτω των 15 χρόνων,
• άγαμη κόρη ηλικίας μεταξύ 15 και 23 χρόνων, η οποία τυγχάνει τακτικής εκπαίδευσης,
• άγαμο γιο ηλικίας μεταξύ 15 και 25 χρόνων, ο οποίος υπηρετεί τη θητεία του στην Εθνική Φρουρά ή τυγχάνει τακτικής εκπαίδευση,
• άγαμο παιδί, ανεξάρτητα από ηλικία, το οποίο είνια μόνιμα ανίκανο για αυτοσυντήρηση,
• τον ανάπηρο σύζυγο, ο οποίος συντηρείται από τη σύζυγό του,
• το γονέα του, ο οποίος είνια ανίκανος για εργασί και συντηρείται από το συνταξιούχο,
• τον ανήλικο νεότερο αδελφό ή αδελφή του, αν συντηρείται από το συνταξιούχο.

  ⁽⁷⁾  Ανώτερο τμήμα ασφαλιστέων αποδοχών:

Περιλαμβάνει τις ασφαλιστέες αποδοχές κάθε χρόνου πάνω από το ποσό των βασικών ασφαλιστέων αποδοχών.