Επαγγελματική αποκατάσταση των ατόμων με αναπηρίες

 

 

'Ενας από τους κύριους και βασικότερους σκοπούς ίδρυσης των  Οργανώσεων των ατόμων με αναπηρίες είναι η επαγγελματική ένταξη  των ατόμων αυτών. Γι'αυτό και καταβάλλονται από μέρους των οργανώσεων τους έντονες προσπάθειες για την επαγγελματική προώθηση και επαγγελματική αποκατάσταση των ατόμων με αναπηρίες.

 

Η έλλειψη υποδομής σε θέματα κατάρτισης και η απουσία κατάλληλων  νομοθετικών μέτρων στήριξης, δυσχεραίνουν κατά πολύ το έργο των  οργανώσεων, οι οποίες έχουν σε τελική ανάλυση ένα πολύ περιορισμένο πεδίο ανάπτυξης σχετικής δραστηριότητας.

 

Οι Οργανώσεις και σε κάποιο βαθμό η πολιτεία περιορίζονται απλώς στην επαγγελματική στήριξη των ατόμων με αναπηρίες, που ήδη απασχολούνται είτε στο δημόσιο είτε στον ιδιωτικό τομέα, λειτουργώντας οι ίδιες τέτοια προγράμματα στήριξης, ή αξιοποιώντας σχετικά σχέδια της Υπηρεσίας Μέριμνας Αναπήρων, που υπάγεται στο  Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων.

 

Με την εισαγωγή του μέτρου της ποσόστωσης στη Δημόσια Εκπαιδευτική Υπηρεσία και την ψήφιση από τη Βουλή των Αντιπροσώπων του περί Προσλήψεως Τυφλών Εκπαιδευμένων Τηλεφωνητών στη Δημόσια και Εκπαιδευτική Υπηρεσία Νόμου του 1988 δόθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 90 μια σχετική ώθηση στο θέμα της επαγγελματικής αποκατάστασης των ατόμων με αναπηρίες και μια διέξοδος στην επίλυση του προβλήματος της ανεργείας, που μάστιζε τότε την κατηγορία των ατόμων αυτών και ιδιαίτερα αυτή των ατόμων με προβλήματα όρασης.

 

Η ώθηση, όμως, αυτή ανατράπηκε όταν το 1993 μετά από σχετική πρόταση της Κυβέρνησης, η Βουλή των Αντιπροσώπων σημείωσε με διπλό σταυρό αριθμό δέκα θέσεων τηλεφωνητών, που σημαίνει ότι οι εν λόγω θέσεις δε θα πληρώνονται όταν ο κάτοχός τους αφυπηρετεί ή παραιτείται από τη θέση του. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα από την περίοδο αυτή να μήν έχουμε προσλήψεις σε θέσεις τηλεφωνητών στη Δημόσια Υπηρεσία και να σημειωθεί αύξηση της ανεργείας ακόμα και ανάμεσα στους τυφλούς εκπαιδευμένους τηλεφωνητές. Το επάγγελμα του τηλεφωνητή θεωρείται μέχρι σήμερα ως ο τομέας στον οποίο παραδοσιακά μπορούν και απασχολούνται τα άτομα με οπτική αναπηρία.

 

Τα στατιστικά στοιχεία για το θέμα της απασχόλησης ατόμων με αναπηρίες είναι σχεδόν ανύπαρκτα. Κάθε οργάνωση των ατόμων αυτών διατηρεί, όμως, αρχείο με διάφορα προσωπικά στοιχεία των μελών της, περιλαμβανομένων και στοιχείων που αφορούν την απασχόλησή τους, τα οποία είναι ενδεικτικά του μεγέθους του όλου προβλήματος.

 

Σύμφωνα με τα στοιχεία που διαθέτει η Παγκύπρια Οργάνωση Τυφλών το  22.85% των μελών της Οργάνωσης που είναι σε εργάσιμη ηλικία και αποτελούν το 46.8% του συνόλου των μελών της Οργάνωσης, απασχολείται σήμερα είτε πάνω σε μόνιμη είτε πάνω σε έκτακτη βάση στο δημόσιο τομέα και σε ημικρατικούς οργανισμούς. Σημειώνεται ότι ποσοστό που υπερβαίνει το 41% των μελών της ΠΟΤ είναι άτομα ηλικίας 63 χρόνων και άνω, που θεωρείται στην Κύπρο ως το όριο υποχρεωτικής συντάξιμης ηλικίας, ενώ οι υπόλοιποι δηλαδή ποσοστό 12.2% είναι παιδιά ηλικίας κάτω των 18 χρόνων. Από τα μέλη της ΠΟΤ που είναι ηλικίας 18-63 χρόνων (46.8%), ποσοστό 77.4% μπορεί να εργαστεί. Οι υπόλοιποι είναι λήπτες δημόσιου βοηθήματος, παίρνουν σύνταξη ανικανότητας, ή ανήκουν στην κατηγορία των οικοκυρών. Χαρακτηριστικό είναι ότι ένα ποσοστό της τάξης του 10% των μελών της Οργάνωσης των τυφλών λαμβάνει σύνταξη ανικανότητας, αφού αμέσως μετά την απώλεια της όρασης τερματίστηκε η απασχόλησή τους και μετά από εξέταση από ιατροσυμβούλιο κρίθηκε ότι αυτοί είναι ανίκανοι για εργασία με ποσοστό, που τις περισσότερες φορές, καθορίστηκε στο 100%.

 

Αυτό οφείλεται κυρίως στην έλλειψη συγκεκριμένων νομοθετικών μέτρων, που να διασφαλίζουν ότι σε περίπτωση απώλειας της όρασης ή εμφάνιση άλλης αναπηρίας οι εργοδότες θα πρέπει να μεριμνούν για την τοποθέτηση των ατόμων αυτών σε καταλληλότερες θέσεις στη μετακίνησή τους και ανάθεση σ'αυτούς άλλων καθηκόντων.

             

Από τα στατιστικά στοιχεία που έχει στη διάθεσή της η Οργάνωσή μας φαίνεται ότι από τους εργαζόμενους τυφλούς η τεράστια πλειοψηφία (62%) απασχολούνται κυρίως σε θέσεις τηλεφωνητών στη δημόσια υπηρεσία, στους ημικρατικούς οργανισμούς και άλλους οργανισμούς του ευρύτερου δημόσιου τομέα. Ακολουθούν οι τραπεζικοί οργανισμοί που απασχολούν το 33% των τυφλών, που μπορούν να εργαστούν, ενώ ένα ποσοστό της τάξης του 5% απάσχολείται στον ιδιωτικό τομέα.

             

 Για τους πιο πάνω λόγους οι οργανώσεις των ατόμων με αναπηρίες υιοθετούσαν την εισήγηση της Κυβέρνησης και την περίληψη στο Νομοσχέδιο με τίτλο "ο περί Ατόμων με Αναπηρίες Νόμος", που κατατέθηκε στη Βουλή το 1999, σύμφωνα με την οποία οι ιδιωτικές επιχειρήσεις και οργανισμοί θα υποχρεούνται να προσλαμβάνουν ένα αριθμό ατόμων με αναπηρίες. Η Βουλή των Αντιπροσώπων ενέδωσε δυστυχώς σε σχετικές πιέσεις των οργανώσεων των ίδιων των εργοδοτών και πριν τη ψήφιση του Κυβερνητικού Νομοσχεδίου σε Νόμο, αφαίρεσε από αυτό τη σχετική πρόνοια.

 

Τόσο η Βουλή των Αντιπροσώπων όσο και η Κυβέρνηση αρνήθηκαν επίσης στις οργανώσεις των ατόμων με αναπηρίες την υιοθέτηση με το Νόμο αυτό συγκεκριμένης πολιτικής αναφορικά με τις προσλήψεις στη Δημόσια Υπηρεσία. Η πρόνοια που περιλήφθηκε στο Νόμο για τη  δημιουργία ειδικών δημόσιων θέσεων για τα άτομα αυτά, είναι δύσκολο να εφαρμοστεί και δημιουργεί, επιπρόσθετα, κινδύνους περιθωριοποίησης των ατόμων αυτών.

 

Εν πάση περιπτώσει, ο καθορισμός ειδικών θέσεων θα πρέπει να γίνεται με μεγάλη προσοχή και ιδιαίτερα με βάση και κριτήριο τη  συγκεκριμένη φύση της αναπηρίας και τη μορφή και έκταση των  καθηκόντων της θέσης. Τούτο για να είναι καθορισμένη η κατηγορία επαγγελμάτων-θέσεων, όπου να μπορεί ο συγκεκριμένος ανάπηρος με την κατάλληλη προεκπαίδευση να ασκεί τις δραστηριότητες και τα καθήκοντα της θέσης, λαμβανομένου υπόψη του βαθμού του περιορισμού του κύκλου των βιοποριστικών επαγγελμάτων, που μπορεί να ασκήσει λόγω της συγκεκριμένης φύσης της αναπηρίας του.

 

Απαραίτητη νομοθετική ρύθμιση στην επαγγελματική αποκατάσταση των  ατόμων με αναπηρίες είναι ο καθορισμός ποσόστωσης δια νόμου. Τούτο ίσχυσε και εφαρμόζεται με απόλυτη επιτυχία στις πλείστες Ευρωπαϊκές χώρες συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας, καθώς και, όπως ήδη αναφέρθηκε πιο πάνω, και στην Κύπρο στη Δημόσια Εκπαιδευτική Υπηρεσία.

 

Το μέτρο αυτό ενθαρύνεται ρητά από τον Κανόνα 7(2) των Πρότυπων  Κανόνων του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών του 1993 και πρόσφατα από την Οδηγία της Ευρωπαϊκής Ενωσης ημερομηνίας 17/10/2000 Αρ. 12494/00, που αποτελεί τμήμα του σκληρού Ευρωπαϊκού Κεκτημένου. 

 

'Αποψη των Οργανώσεων των ατόμων με αναπηρίες και της Κυπριακής  Συνομοσπονδίας Οργανώσεων Αναπήρων (ΚΥΣΟΑ) είναι ότι μόνο με την ποσόστωση θα μπορούσε να επιτευχθεί εξίσωση των ευκαιριών των ατόμων με αναπηρίες στον τομέα της Εργασίας.

 

Επικρατεί, επίσης, η άποψη ότι τα μέτρα που λαμβάνονται στον τομέα  αυτό είναι ανεπαρκή και είναι επιτακτική η ανάγκη της θεσμοθέτησης των απαραίτητων νομοθετικών μέτρων καθώς και η δημιουργία κατάλληλης υποδομής για την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση των ατόμων με αναπηρίες. Μόνο έτσι θα αντιμετωπισθεί άμεσα και θα αρχίσει να απαμβλύνεται σταδιακά το τεράστιο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρίες όσον αφορά την επαγγελματική τους αποκατάσταση και γενικά την ένταξή τους στην κοινωνία.

 

Χριστάκης Νικολαϊδης

Γενικός Γραμματέας

Παγκύπριας Οργάνωσης Τυφλών